|
Hükümet, Ermeni tehcirine başlamadan önce bütün vilâyetlere
yazılar yazarak, bölgelerinden geçecek kafilelerin bütün ihtiyaçlarının
karşılanması için önlem alınmasını ve yiyecek stoklanmasını
istemiştir(1).
Gıda sağlanması için Göçmen ve Aşiret Yerleştirme Müdürlüğü'ne
çeşitli emirler verilmiştir(2). İhtiyaçların belirlenmesi
ve sağlanması için Göçmen ve Aşiret Yerleştirme Müdürü Şükrü
Bey bizzat görevlendirilmiştir(3). Göç ettirilen Ermenilerin
taşınması sırasında kafilelerin ihtiyaçlarının karşılanması
için Konya'ya 400.000, İzmit sancağına 150.000, Eskişehir
sancağına 200.000, Adana vilâyetine 300.000, Halep vilâyetine
300.000, Suriye vilâyetine 100.000, Ankara vilâyetine 300.000(4),
Musul vilâyetine de 500.000 kuruş olmak üzere(5) toplam
2.250.000 kuruş tahsis edildiği belgelerden anlaşılmaktadır(6).
Yer değiştirmeye tabi tutulan Ermenilerin sevk, yerleştirme
ve geçimlerinin sağlanması için 1915 yılında 25 milyon, 1916
yılı sonuna kadar ise toplam 230 milyon kuruş harcandığı belgelerden
anlaşılmaktadır(7).
Ayrıca vilâyetler kendi imkânlarına göre yardımlarda bulundukları
gibi, zaman zaman ihtiyaç durumuna göre merkezden yeni para
tahsisleri de yapılmıştır(8). Bu arada Amerika'dan
Ermeni göçmenlere verilmek üzere gönderilen bir miktar para
da Amerikan misyonerleri ve konsolosları tarafından Hükümetin
bilgisi dahilinde Ermenilere dağıtılmıştır(9). Bunun
dışında Amerika'da yaşayan bazı Ermenilerin, aralarında topladıkları
paraları gizli yollardan göçe tabi tutulan Ermenilere gönderdikleri
anlaşılmıştır(10).
Osmanlı Hükümeti, yer değiştirme için bu kadar büyük paralar
harcarken, bir yandan da göçe tabi tutulan Ermenilerin devlete
ve şahıslara olan borçlarını ya ertelemiş ya da tamamen defterden
silmiştir. Nitekim, Talat Paşa'nın 1 Haziran 1915'te Maraş
Mutasarrıflığına gönderdiği bir şifre telgrafta Ermenilerin
borçlarının alınmaması istenmiş(11), bütün vilâyetlere
4 Ağustos 1915'te gönderilen bir başka emirde ise, yerleri
değiştirilen Ermenilerin vergi borçları ertelenmiştir(12).
Diğer taraftan göç halindeki kafilelere hastalık durumlarında
tedavi edilmeleri için sağlık görevlileri atanmıştır(13).
Ayrıca, yer değiştirmeye tabi tutulanlar arasında bulunan
suçlu zanlıları hakkındaki takibat da ertelenmiştir(14).
KAYNAK:
Halaçoğlu, Prof. Dr. Yusuf-; Ermeni Tehcirine Dair Gerçekler
(1915), TTK Yayını, Ankara 2001.
DİPNOTLAR
1) Şifre Kalemi., nr. 55/291; nr. 55/341; nr. 57/345; nr.
57/351.
2) Şifre Kalemi., nr. 55/152; nr. 55/291; nr. 55/341; nr.
55-A/17; nr. 55-A/77; nr. 55-A/135; nr. 57/110.
3) Şifre Kalemi., nr. 55-A/16 (18 Ağustos 1331/31 Ağustos
1915 tarihli telgraf).
4) Şifre Kalemi., nr. 55-A/17.
5) Şifre Kalemi., nr. 53/305.
6) İskân-ı Aşâir ve Muhâcirîn Müdiriyeti'nin 1331 yılı bütçesi
78.000.000 ; 1332 bütçesi ise 200.000.000 kuruş idi ve bu
meblağ, tehcire tâbi tutulan Ermeni, Rum ve Araplarla, düşman
istilâsına uğrayan bölgelerden gelen müslüman muhacirlere
sarfedilmekteydi (BA, BEO, nr. 334063).
7) Yıldırım, dr. Hüsamettin, Ermeni İddiaları ve Gerçekler,
Ankara 2000, s. 35
8) Şifre Kalemi., nr. 53/305; nr. 55-A/118.
9) Şifre Kalemi., nr. 60/281.
10) Şifre Kalemi., nr. 60/178.
11) Şifre Kalemi., nr. 53/200.
12) Şifre Kalemi., nr. 54-A/268.
13) Şifre Kalemi., nr. 54-A/226.
14) Kânun-u evvel 1331/14 Aral_k 1915 tarihinde Adliye ve
Mezâhib Nezareti'nden Sadaret'e yazılan bir tezkire ile sevkedilenlerin
mahkemelerinin gönderildikleri yerlerde, sevkedilmeyenlerin
ise bulundukları yerlerde görülmesi kararı alındığı bildirilmektedir
(BA, BEO, nr. 329176).
|
