Osmanlı sistemi aslında oldukça rasyonel temellerde işleyen bir sistem. Dolayısıyla gayrimüslim topluluklara dönük özel bir düşmanlık, özel bir hassasiyetin devreye girdiği anlar dışında, 19. yüzyıla varıncaya kadar Osmanlı toplumu içindeki gayrimüslimlerin varlığını ve yaşam biçimlerini göreli olarak makul ölçülerde devam etmiş bir yaşam olarak görmemiz gerekir....

1881 yılında Cenevre’de Hınçak Teşkilatı, 1899 yılında ise Tiflis’te Taşnak Sütyun kuruluyor. Bu kişiler kiliseleri basıyorlar, kendilerinden olmayan Ermenileri bile kılıçla tehdit edip para topluyorlar, hatta öldürüyorlar. Dolayısıyla böyle bir yapı meydana geliyor. İşte bu tarihten itibaren çeşitli suikastler,bombalamalar, isyan hareketleri başlıyor....

Ermeni meselesinin kökeninde Rusya’nın 1828 yılında giriştiği Ermeni Vilayeti oluşturma çabası yer alır. İran’dan 40 bin, Osmanlı’dan ise 90 bin Ermeni’nin bu vilayeti oluşturmak için harekete geçmesi, Azerbaycan’da yaşayan binlerce Türkün zorunlu göçüne sebep olacaktır....

Osmanlı açısından 19. yüzyılda, özellikle gayrimüslim tebaasıyla kurduğu ilişkilerin farklı yönde evrilmesini sağlayan, asıl önemli kulvar milliyetçilik dalgasıdır. Milliyetçilik birçok cemaatin Osmanlı İmparatorluk yönetiminden kendilerine dönük taleplerinin yavaş yavaş daha ulusal taleplere doğru evrilmesiyle ilişkiliydi. Her bölgede farklı bir etnik grup, dinsel grup kendisi için 1830’lardan itibare...

19. yüzyıla Osmanlı Devleti kendi tebaasıyla olan ilişkilerini yeni bir temelde düzenleme ihtiyacıyla girdi. Vergi sistemini, askeri sistemi ve idari sistemi yeniden kurmak, Osmanlı modernleşmesinin bütün 19. yüzyıl boyunca takip edeceği ana hatlardı....

19. yüzyıla Osmanlı Devleti kendi tebaasıyla olan ilişkilerini yeni bir temelde düzenleme ihtiyacıyla girdi. Vergi sistemini, askeri sistemi ve idari sistemi yeniden kurmak, Osmanlı modernleşmesinin bütün 19. yüzyıl boyunca takip edeceği ana hatlardı....