19. yüzyıla Osmanlı Devleti kendi tebaasıyla olan ilişkilerini yeni bir temelde düzenleme ihtiyacıyla girdi. Vergi sistemini, askeri sistemi ve idari sistemi yeniden kurmak, Osmanlı modernleşmesinin bütün 19. yüzyıl boyunca takip edeceği ana hatlardı....

Ermeni hareketi içerisinde özel bir yeri bulunan Andrenik, Şebinkarahisarlıydı. Gregoryen bir Ermeniydi. Bağımsız bir Ermenistan kurulması için faaliyetler yürütüyordu. Ermeni meselesinin hemen her aşamasında fiilen ön planda yer almaktaydı....

18. yüzyılda Balkan sahnesine yeni bir aktör olarak Rus İmparatorluğu çıkmıştı. Rusya ile süregiden savaşlar ve Farz-ı Ayn Fermanı ile Müslümanların zorunlu askerlik hizmetine tabi tutulması Balkanlar’daki yerleşik Müslim ve gayrimüslimlerin karşılıklı ilişkilerinde psikolojik bir uçurumun açılmasına sebep oldu....

Abdülhamit dönemi sonrasının Doğu Anadolu Bölgesi, özellikle Ermeni toplumunun yaşadığı, yoğun yaşadığı vilayetlerde karşımıza çıkan resim bir taraftan da Ermeni milliyetçiliğinin kendi politik gündemini geliştirdiği ve pratiğe döktüğü bir sürecin resmidir. Bunun içinde kurulan örgütler zaten şiddeti, terörü bir politika olarak da kullanmayı meşrulaştıran, meşru gören, o dönemin ruhuna uygun sert örgütlerdi....

Batılılar, misyoner okulları sayesinde kadim Ortodoks olan Ermenilerin önemli bir kısmını Protestan ve Katolik mezhebine çekiyorlar, çeviriyorlar. Osmanlı Devleti Ermenilere ait bu Katolik ve Protestan kiliselerini kabul etmek durumunda kalıyor. Bütün mesele de bu okullar ekseninde gelişiyor dönüşüyor....

19. yüzyılın Rus emperyalistik siyasetinin hedeflerini iyice bilirsek Kırım Savaşı’nın sebeplerini ve ondan sonra 93 Savaşı’nın sebeplerini ve sonuçlarını anlarız. 18. yüzyılın son çeyreğinden zamanımıza kadar, Rus siyasetinin ana hedeflerinin birisi Balkanları kendi nüfuzuna almak ve aynı zamanda Boğazları kendi kontrolü altında tutmak....