|
Yer değiştirmenin yapıldığı bölgelerde bulunan yabancı gözlemciler,
savaş içinde olmasına rağmen Osmanlı Hükümeti'nin bu işi büyük
bir titizlikle ve iyi bir şekilde yürüttüğünü yazdıkları halde,
Batı basını olayları saptırarak vermeyi tercih etmiştir. Nitekim
Amerika'nın Mersin'deki konsolosu Edward Natan, yer değiştirmenin
son derece düzen içinde yapıldığını raporunda belirttiği halde(1),
İstanbul'daki büyükelçi Morgantau olayları tamamen ters şekilde
ülkesine bildirmiş ve Amerikan basını da bunları Türkler aleyhine
kullanmıştır.
Gazetelerde çıkan iddialara göre Morgantau, Osmanlı Hükümeti'ne
rüşvetler vererek bazı Ermenileri satın alarak Amerika'ya
göndermiş; ayrıca İstanbul'daki İngiliz, Rus ve Fransız vatandaşlarını
da kurtarmıştır. Gazetelerde çıkan bütün bu yalan ve yanlış
bilgileri, Amerika'da bulunan bir Türk vatandaşı 14 Eylül
1915 tarihinde Osmanlı Hükümeti'ne rapor etmiştir(2).
Bununla beraber Ermenilerin katledildikleri iddiasının Avrupa'da
yayılmasında Morgenthau'ın yanı sıra(3) büyük çapta
bilgileri yine Morgenthau'dan alan Lord James Bryce(4)
ve Alman Protestan papazı Johannes Lepsius'tur(5).
Ayrıca Wellington House üyesi Arnold Toynbee de(6),
Morgenthau'nun sağladığı bilgilerden en çok yararlananlardan
biri olmuştu. Amerika'da 1907-1913 yılları arasında İngiliz
büyük elçiliği yapan İskoç asıllı James Bryce'in kaleme aldığı
kitap, İngiliz Dışişleri Bakanlığı Savaş Propaganda Bürosu'nun
yönlendirmesiyle Türkiye aleyhine yürütülecek propagandada
kullanılmak üzere Arnold Toynbee tarafından yayınlanmıştır(7).
Bu şahısların eserleri, bundan sonraki Ermeni soykırım iddialarıyla
kaleme alınan eserlere de kaynak teşkil etmiştir. Özellikle
Morgenthau'nun raporlarının, kendisinin yanında katip olarak
bulunan Agop S. Andonian ile hukuk danışmanı ve tercümanı
olan Arshag K. Schmavonian adındaki Türk Ermenileri tarafından
kaleme alındığı biliniyor(8). Keza kitabını yazanlar
da yince Arshag K. Schmavonian ile bilhassa gazeteci Burton
J. Hendrick ve Amerika Dışişleri Bakanı Robert Lansing'di.
Morgenthau'nun raporlarıyla uyuşmayan bu eserin yazılma sebebi
Heath W. Lowry tarafından kaleme alınan "Büyükelçi
Morgenthau'nun Öyküsü'nün Perde Arkası" adlı kitapta
açık ve geniş bir biçimde anlatılmaktadır. Burada temel hedefin
"Amerikan halkını, savaşın zaferle sonuçlanması gereğine
inandırmak amacı" olduğu vurgulanmıştır(9).
İran'da bulunan İngiliz konsoloslarının raporları çerçevesinde
1.000.000 Ermeni'nin öldürüldüğü gibi iddialar, İngiliz Parlamentosu'nda
tartışılmış ve Türk Hükümeti'nin protesto edilmesi kararı
alınmıştır. Ayrıca, İngiltere'de Ermeni olayları hakkında
yayınlanan "Mavi Kitap"ta Osmanlı ülkesinde
bulunduğu iddia edilen 1.800.000 Ermeni'den üçte birinin katledildiğine
dair haberler çıkmıştır(10).
Bu kötü niyetli yayınlara karşılık, sayıları az da olsa bazı
tarafsız Batılı basın-yayın organları da olayların kasten
saptırıldığını yazmışlardır. Nitekim Stokholm'de yayınlanan
bir gazetede "Ermeniler'in sakin oldukları Vilâyat-ı
Osmaniyye'de kıtal" başlığı ile çıkan makalede, bu
gibi iddiaların gülünçlüğü ve böyle asılsız haberlerin çıkarılışının
sebepleri açıklanmıştır(11).
Osmanlı Hükümeti, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı imzasıyla
4 Ocak 1917 tarihinde İngiliz iddialarını tekzîb etmiştir(12).
Tekzîb yazısında, Osmanlı ülkesinde yaşayan Ermeni nüfusunun
hiçbir zaman bir milyona bile ulaşmadığı, bu miktarın savaştan
önceki göçler dolayısıyla daha da azaldığı ifade edilerek
iddialar yalanlanmıştır. Aynı vesikada, Times gazetesinde
çıkan bir haberde, Ermenilerin katledilmesinden Almanların
da sorumlu tutulduğu hatırlatılmıştır.
KAYNAK:
Halaçoğlu, Prof. Dr. Yusuf-; Ermeni Tehcirine Dair Gerçekler
(1915), TTK Yayını, Ankara 2001.
DİPNOTLAR
1) Bk. belge 664.
2) Bk. belge 665.
3) Bkz. Heath W. Lowry, Büyükelçi Morgenthau'nun Öyküsü'nün
Perde Arkası, İstanbul 1991.
4) Great Britain, The Treatment of Armenians in the Ottoman
Empire: Documents Presented to Viscount Grey of Fallodon,
Secretary of State for Foreign Affairs, London 1916.
5) Le rapport Secret du Dr. Johannes Lepsius sur les Massacres
d'Armenie, Paris 1918.
6) Armenian Atrocities: Murder of Nation, London 1915 ve The
Murderous Tyranny of the Turk, London 1917.
7) Justin McCarthy, "I. Dünya Savaşı'nda İngiliz Propagandası
ve Bryce Raporu", Osmanlı, Yeni Türkiye, Ankara 1999,
II, 140.
8) Bkz. Lowry, Aynı eser, s. 8-17.
9) Aynı eser, s. 6
10) DH. EUM. 2. Şube, Dosya 1, belge 23 (bk. belge 668).
11) DH. EUM. 2. Şube, Dosya 1, belge 76 (bk. belge 669).
12) DH. EUM. 2. Şube, Dosya 1, belge 23 (bk. belge 668).
|
