|
Yer değiştirme uygulaması sırasında
çeşitli yollardan göç ettirilen Ermenilerin ayrıldıkları ve
vardıkları yerlerdeki sayıları devamlı şekilde kontrol edilmiştir.
9 Haziran 1915'ten 8 Şubat 1916 tarihine kadar Anadolu'nun
çeşitli bölgelerinden yeni yerleşim bölgelerine taşınan ve
yerlerinde bırakılan Ermeni nüfusun ne kadar olduğu, Osmanlı
Arşivi'nin ilgili tasniflerindeki belgelerden şu şekilde derlenmiştir(1):
| Bölge
|
Sevk
Edilen |
Kalan
|
|
Adana(2) |
14.000 |
15-16.000 |
|
Ankara (Merkez)(3) |
21.236 |
733 |
|
Aydın(4) |
250
|
-
|
|
Birecik(5) |
1.200 |
- |
|
Diyarbakır(6) |
20.000
|
-
|
|
Dörtyol(7) |
9.000 |
- |
|
Erzurum(8) |
5.500
|
-
|
|
Eskişehir(9) |
7.000 |
- |
|
Giresun(10) |
328
|
-
|
|
Görele |
250
|
-
|
|
Halep(11) |
26.064
|
-
|
|
Haymana(12) |
60 |
- |
|
İzmir(13) |
256
|
-
|
|
İzmit(14) |
58.000 |
- |
|
Kal’acık(15) |
257
|
-
|
|
Karahisarı sahib(16) |
5.769 |
2.222 |
|
Kayseri(17) |
45.036
|
4.911
|
|
Keskin |
1.169 |
- |
|
Kırşehir(18) |
747
|
-
|
|
Konya(19) |
1.900 |
- |
|
Kütahya(20) |
1.400
|
-
|
|
Mamuretülaziz(21) |
51.000 |
4.000 |
|
Maraş(22) |
-
|
8.845
|
|
Nallıhan |
479 |
- |
|
Ordu |
36
|
-
|
|
Perşembe |
390 |
- |
|
Sivas(23) |
136.084
|
6.055
|
|
Sungurlu |
576 |
- |
|
Sürmene |
290
|
-
|
|
Tirebolu |
45 |
- |
|
Trabzon(24) |
3.400
|
-
|
|
Ulubey |
30 |
- |
|
Yozgat(25) |
10.916
|
-
|
|
TOPLAM |
422.758 |
32.766 |
Diğer taraftan Göçmen ve Aşiretleri
Yerleştirme Müdürü Şükrü Bey'in 18 Ekim 1915 tarihinde Halep'ten
gönderdiği telgrafta, Halep'e sevk edilen Ermenilerin tahminen
100.000 civarında olduğu bildirilmektedir(26).
Bu arada Musul ve Zor çevresine
gönderilmek üzere 18 Eylül 1915 tarihi itibariyle Diyarbakır'da
120.000, 28 Eylül 1915 tarihi itibariyle de Cizre'de 136.084
Ermeni nüfusun toplandığı kayıtlardan anlaşılmaktadır(27).
Şükrü Bey'in 3 Kasım 1915 tarihinde Nizip'ten çektiği bir
şifre telgrafta ise, taşımanın gayet düzenli bir şekilde devam
ettiği ifade edilmektedir(28).
Yukarıda verilen listede yer
değiştiren nüfus içinde yer alıp da henüz taşınmamış olduğu
belirtilen kalan nüfustan Adana'dakiler, daha sonra yeni yerleşim
bölgelerine taşınmışlardır(29). Buna göre sevk edilen
nüfus toplam 438.758, Halep'tekilerle birlikte iskan sahasına
varan nüfus ise 382.148'dir(30).
KAYNAK:
Halaçoğlu, Prof. Dr. Yusuf-; Ermeni Tehcirine Dair Gerçekler
(1915), TTK Yayını, Ankara 2001.
DİPNOTLAR
1) Bu arada Kastamonu, Balıkesir, Antalya, İstanbul, Urfa
Ermenileriyle, Protestan ve Katolik Ermenilerle, hastalar,
öğretmenler, yetim çocuklar ve kimsesiz kadınlar sevk edilmemiştir.
2) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/77 (Ek-XXII).
3) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/77 (Ek-XXII).
4) DH. EUM. 2. Şube, nr.69/250.
5) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/101.
6) Belgelerde Diyarbakır'dan ne kadar Ermeni'nin naklolunduğu
bildirilmemektedir. Bununla beraber başka illerden gelenlerle
birlikte 120 bin Ermeni'nin sevk edildiği kayıtlarda yer almaktadır.
Bu sebeple bu ilden 20.000 Ermeni'nin sevk edildiği varsayılmıştır.
7) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/89.
8) ŞFR. nr.54/162. Her iki belgede sevk olunan Ermenilerden
500 kişilik bir kafilenin Erzurum-Erzincan arasında Kürtler
tarafından katledildiği, diğer belgede ise Dersim bölgesinden
gönderilen kafilelerin Dersim eşkıyası tarafından yine tamamen
katledildiği bildirilmektedir. Bu kafilelerde kaç kişinin
bulunduğu bilinmediğinden tahmini olarak 5.000 kişi alınmıştır.
9) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/72.
10) Giresun, Perşembe, Ulubey, Sürmene, Tirebolu, Ordu ve
Görele aynı vesikada verilmiştir (Bkz. DH. EUM. 2. Şube, nr.68/41).
11) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/76.
12) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/66.
13) DH. EUM. 2. Şube, nr.69/260.
14) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/67 (Ek-XXIV)
15) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/79
16) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/73.
17) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/75 (Ek-XXV).
18) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/66.
19) DH. EUM. 2. Şube, nr.69/34.
20) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/93.
21) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/70 (Ek-XXVII).
22) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/41.
23) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/84 (Ek-XXVII).
24) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/41.
25) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/66.
26) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/80 (Ek-XXVIII).
27) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/71 (Ek-XXIX); 2. Şube, nr.68/84.
28) DH. EUM. 2. Şube, nr.68/101.
29) Haleb'e gelenlerin 100 bin civarında olduğu bildirilmesine
karşılık (Bkz. DH. EUM. 2. Şube, nr.68/80) buraya gelen nüfus
100.000 olarak alınmıştır.
30) Yer değiştirmeye tabi tutulan edilen ve yeni yerleşim
bölgesine varan nüfus ile ilgili olarak belgelerde kesin rakamlar
verilmekle beraber, bazı yerlerden net sayılar verilmemesi
sebebiyle her ikisi için de artı-eksi % 10 oynama söz konusu
olabilir.
|
